Een terugblik op een beweging die het verschil maakt
Hoe bouw je als regio aan een toekomstbestendige aanpak om de gewenste bewegingen ‘van ziekte en zorg naar gezondheid en gedrag’, ‘van beschermd wonen naar een beschermd thuis’ én ‘van opvang naar wonen eerst’ in gang te zetten? Wat vraagt dat van samenwerking tussen gemeenten, professionals én inwoners? En hoe vertaal je vervolgens een gezamenlijke visie naar acties en eenduidige werkwijzen?
5 vragen aan Gerria Toeter en Tjitske Herbrink
In de regio Midden-IJssel werken vijf gemeenten intensief samen aan een gedeelde regiovisie op beschermd wonen en maatschappelijke opvang. De gemeente Raalte is één van deze gemeenten. Wat begon als een visie op papier groeide uit tot een beweging: een nieuwe manier van kijken, samenwerken en handelen.
In dit tweeluik blikken Gerria Toeter (voormalig) wethouder Sociaal Domein bij gemeente Raalte), Tjitske Herbrink (regionaal beleidsadviseur beschermd wonen en maatschappelijke opvang) en Ellen ten Hove (Projectleider vanuit XpertiseZorg) terug op hun samenwerking: wat maakte deze projecten bijzonder? Wat heeft het opgeleverd? En wat is de kracht van de werkwijze van XpertiseZorg geweest binnen deze opdracht?
Kunnen jullie kort vertellen in welk project jullie samen hebben gewerkt?
We werkten samen aan de totstandkoming van de Regiovisie Beschermd Wonen en Maatschappelijke Opvang. Een belangrijk onderdeel van dit traject was om te komen tot een stevige bestuurlijke verankering. Hiervoor ging XpertiseZorg collega Wibout Dragt alle gemeenteraden langs en nam hen mee in de opgave en voerde het gesprek hierover met de commissies van de Raden, dit vormde een belangrijke basis voor het uiteindelijke draagvlak. Ook het begeleiden van expertsessies en reflectie onder stakeholders was onderdeel van de samenwerking.
Na afronding van dit project is Ellen aan de slag gegaan met de vervolgopdracht ‘Naar Beschermd Thuis’. Om de ambitie uit de Regiovisie te realiseren waren er op enkele deelonderwerpen inspanningen nodig: een vernieuwde en intensievere samenwerking tussen de regionale en lokale toegang; intensieve begeleiding in de thuissituatie, en het op orde brengen van het voorveld. De regio kent twee duidelijk verschillende subregio’s; daarom is per gemeente en subregio maatwerk toegepast, met uniforme uitgangspunten.
Wat was het resultaat van deze projecten en welke impact heeft dit (gehad)?
Er ligt een Regiovisie die niet alleen op papier staat, maar ook beklijft, tussen de oren gaat zitten. Er wordt ook regelmatig op teruggevallen: dit is het perspectief waar we naar toe werken. Dat je elkaar ook kunt aanspreken op wat we regionaal doen, maar ook waarvoor iedere gemeente zelf aan de lat staat.
Gerria vertelt: “XpertiseZorg snapt hoe het werkt in de regio, en kan dat goed vertalen en op papier zetten op een manier zoals dat in de regio past. Daarvoor heb je ook politieke sensitiviteit nodig om dat goed uit te leggen aan de gemeenteraden. En iedere raad is anders. Aanvoelen waar de vragen zitten; de opbrengsten bij elkaar brengen in de uiteindelijke Regiovisie.
Het proces en de aanpak helpt de wethouder ook in haar positie. Juist doordat XpertiseZorg een onafhankelijke positie heeft, kan de raad objectiever geïnformeerd worden. Dit proces heeft het politieke en bestuurlijke gesprek versterkt. Gemeenteraden weten beter wat er gebeurt en waarom, en het vertrouwen in de regio en de werkwijze is gegroeid.
Gerria: “Jullie gingen alle gemeenteraden langs en dat gebeurde goed en zorgvuldig. Dat bouwt vertrouwen op en helpt later enorm.”
Beide projecten hebben in de regio geleid tot een wezenlijke verandering in hoe inwoners met een ondersteuningsvraag worden benaderd. Dat wordt vooral zichtbaar in de uitwerking van de vervolgopdracht. In plaats van gescheiden toegangsroutes hebben we een geïntegreerde werkwijze ontwikkeld tussen de regionale toegang en lokale toegang.
Volgens Tjitske is dat een fundamentele omslag: “Nu is het gesprek gewoon gezamenlijk, waardoor je veel scherper afpelt wat voorliggend mogelijk is voordat beschermd wonen in beeld komt.”
Tjitske vertelt: “Die manier van werken zorgt ervoor dat de ondersteuning veel beter aansluit op wat een inwoner daadwerkelijk nodig heeft. Er wordt minder in hokjes gedacht en meer in mogelijkheden. Ellen ziet dat als een van de grootste verbeteringen: “Het gaat niet meer om: ‘wel of niet beschermd wonen’, maar om: wat is er nodig? Daarmee komt het gesprek dichter bij de leefwereld van de inwoners te staan.”
Ook praktische stappen zijn anders geworden. In plaats van wachten totdat er plek is binnen beschermd wonen, worden nu direct afspraken gemaakt voor de periode dat iemand nog op de wachtlijst staat. Daarmee voorkom je dat iemand stilvalt of achteruitgaat.
De beweging werkt ook door in het vervolg. In situaties waarin iemand langer op de wachtlijst staat, wordt na een jaar opnieuw gezamenlijk gekeken of beschermd wonen nog steeds noodzakelijk is. Dat was voorheen niet vanzelfsprekend. Tjitske: “Soms stond iemand meer dan een jaar op de wachtlijst en stroomde dan weleens vrijwel ongezien alsnog in. Terwijl er in die tijd zoveel kan gebeuren. ”Door opnieuw samen te kijken ontstaat ruimte om te ontdekken of ambulante begeleiding inmiddels voldoende is gebleken, of dat er andere, lichtere oplossingen zijn. Dat maakt het systeem flexibeler en minder automatisch.
Wat was de rol van XpertiseZorg binnen de samenwerking?
Volgens Gerria en Tjitske bracht XpertiseZorg precies die combinatie die nodig was: inhoudelijke expertise, bestuurlijke sensitiviteit en regionale aansluiting. Gerria formuleert: “Geen blauwdruk, maar jullie kennen de regio en leveren maatwerk. Daarnaast waarderen ze dat XpertiseZorg telkens dicht bij de praktijk bleef. Tjitske: “Jullie schakelen continu naar wat iets betekent voor inwoners en aanbieders. Dat klinkt misschien vanzelfsprekend, maar in abstracte processen gaat dat vaak verloren, maar bij jullie niet. ”En volgens Gerria heeft de onafhankelijke positie van XpertiseZorg ook het verschil gemaakt, vooral richting gemeenteraden en bestuurlijke tafels.”
Gerria: “Ik kan onderwerpen makkelijker agenderen bij de raad, omdat er vanuit inhoud vertrouwen is opgebouwd door jullie.”
Was het project innovatief en heeft het aan vernieuwing of verbetering bijgedragen? En wat was het effect?
Tjitske: “De vernieuwing zat niet in het introduceren van iets compleet nieuws, maar juist in het gedegen doorvoeren van een verandering die landt en blijft hangen. De opdracht ‘Naar een Beschermd Thuis’ werd geen product dat je ‘afvinkt’, maar een beweging waar het gaat over het versterken van het voorveld, normaliseren, passende ondersteuning en kwalitatieve samenwerking. Er wordt nu structureel anders gehandeld; we doen een gezamenlijk intakegesprek, tijdens de wachttijd zetten we ondersteuning in en we hebben de taal tussen de professionals eenduidiger gemaakt. Ook zijn er praktische instrumenten ontwikkeld die de beweging in de praktijk voortzetten, zoals een leidraad voor Beschermd Wonen-begeleiders en een flyer voor cliënten.”
“De regiovisie bleef niet op papier, maar werd een kader waarin partijen elkaar kunnen blijven vinden en geeft richting bij dilemma’s”, aldus Gerria.
Hoe zou je XpertiseZorg en onze werkwijze typeren?
Gerria en Tjitske geven beiden aan dat XpertiseZorg zich onderscheidt door de manier waarop ze zich verdiepen in de opgave. Niet door te werken met een vooraf bedacht model dat overal hetzelfde wordt uitgerold, maar door te beginnen bij de lokale werkelijkheid. Tjitske zegt: dat de nadruk op de praktijk en het perspectief van inwoners wordt gelegd zie ik als een grote kracht. Jullie gingen in gesprek met inwoners die gebruik hadden gemaakt van Beschermd Wonen en vroegen naar hun ervaringen. Juist die aandacht voor context maakt dat de samenwerking goed is verlopen en dat oplossingen aansluiten bij wat nodig is.
Tot slot benadrukt Gerria dat het succes niet alleen in het bureau zit, maar vooral in de mensen: “Uiteindelijk gaat het om de mensen die de uitvoering doen, daarom kies je voor XpertiseZorg”. De persoonlijke klik, de manier van denken en de zorgvuldigheid in het proces zorgen ervoor dat de samenwerking soepel verloopt.