Aanpak wachtlijsten in de geestelijke gezondheidszorg door innovatie
De regio Deventer/Salland laat zien hoe domein overstijgende financiering daadwerkelijk in de praktijk kan worden gebracht. Als één van de eerste regio’s in Nederland zijn zij gestart met het opbouwen van een stevig samenwerkingsnetwerk tussen partijen uit de behandel-GGZ en het sociaal domein, inclusief zelfregiecentra. Nog voordat dit onderwerp landelijk op de agenda stond.
Innovatie in de aanpak van de wachtlijsten in de geestelijke gezondheidszorg
De regio Deventer/Salland laat zien hoe domein overstijgende financiering daadwerkelijk in de praktijk kan worden gebracht. Als één van de eerste regio’s in Nederland zijn zij gestart met het opbouwen van een stevig samenwerkingsnetwerk tussen partijen uit de behandel-GGZ en het sociaal domein, inclusief zelfregiecentra. Nog voordat dit onderwerp landelijk op de agenda stond.
5 vragen aan Lori van Egmond, directeur van Vriendendiensten Deventer (een regionale zelfregie- en herstelorganisatie)
Dimence en Vriendendiensten Deventer bundelden hun krachten om mensen met psychische problemen sneller en effectiever te ondersteunen. In dit interview blikken Lori van Egmond (directeur van Vriendendiensten Deventer) en Alette van Dijk (partner bij XpertiseZorg) terug op deze vernieuwende aanpak, de geleerde lessen en de impact ervan op cliënten én het zorglandschap.
Kun jullie kort vertellen in welk project jullie samen hebben gewerkt?
De aanleiding voor dit initiatief lag in de landelijke aanpak van de wachtlijsten in de geestelijke gezondheidszorg (GGZ), die al in 2020 in onze regio werd opgepakt. Centraal stond de vraag: hoe kunnen we mensen sneller naar de juiste zorg en ondersteuning toe leiden en daarmee wachttijd voorkomen?
Vanuit die gedachte ontstond het idee om de al aanwezige gespecialiseerde GGZ-cliëntondersteuners van Vriendendiensten in te zetten. In eerste instantie richtten we ons op mensen die op de wachtlijst bij Dimence (behandel-GGZ) stonden, maar al snel werd duidelijk dat ook cliënten die al in behandeling waren bij Dimence baat hebben bij deze ondersteuning. Door hen tijdens hun behandeltraject te ondersteunen bij allerlei aanwezige ‘levensproblemen’, werd hun behandelduur verkort waardoor er ruimte ontstond voor nieuwe instroom.
Dit initiatief startte in de coronaperiode. De maatregelen die toen golden vormden zowel een uitdaging als een kans. Enerzijds rees de vraag: hoe zetten we cliëntondersteuners in deze omstandigheden effectief in? Anderzijds ontstond juist ruimte voor creatieve oplossingen. Terwijl veel reguliere GGZ-contacten noodgedwongen digitaal plaatsvonden, bleven cliëntondersteuners wel fysiek in contact, bijvoorbeeld door samen buiten te wandelen. Daarnaast maakte corona digitaal overleg met behandelaren veel toegankelijker en laagdrempeliger. De samenwerking tussen behandelaren en GGZ-cliëntondersteuners kreeg hierdoor een impuls.
Wat was het resultaat van dit project en welke impact heeft dit (gehad)?
Tijdens het traject zijn de specialistische GGZ (Dimence) en GGZ-cliëntondersteuners van Vriendendiensten Deventer daadwerkelijk dichter tot elkaar gekomen. Door samen op te trekken en elkaar beter te leren kennen, ontstond er wederzijds begrip en vertrouwen. De erkenning van elkaars verschillende expertise, rol en meerwaarde bleek een krachtig fundament voor duurzame samenwerking. Een samenwerking die, ondanks dat het project formeel is afgerond, nog altijd voortduurt. Wat we in het project vooral hebben geleerd, is dat het samenbrengen van verschillende perspectieven op een inwoner, cliënt of patiënt écht het verschil maakt. Iedereen kijkt vanuit zijn eigen invalshoek en juist die diversiteit levert nieuwe inzichten op. Samen zien we meer en dat leidt tot snellere, betere en vaak menselijkere oplossingen voor de inwoner. Zoals een van de ggz-clientondersteuners het destijds verwoorde: “samen kijken we door een 3-D bril ipv door een 2-D bril”
Wat was de rol van XpertiseZorg binnen de samenwerking?
Binnen de samenwerking vervulde Alette een belangrijke rol bij het oppakken van een complex vraagstuk. Ze werd betrokken op het moment dat de vraag nog niet scherp geformuleerd was en juist daar begon haar kracht: samen met de betrokkenen de kern van het probleem achterhalen. Vervolgens bracht ze de juiste mensen en organisaties samen, over domeinen heen. Met oog voor de verhoudingen én de inhoud wist ze partijen te verbinden en adviseerde ze over passende en haalbare aanpakken. In de eerste fase nam Alette het projectleiderschap op zich, om later over te gaan in een rol als procesbegeleider. Daarbij stonden samenwerking, eigenaarschap en praktische uitvoerbaarheid voor de mensen die hier dagelijks mee werkten steeds centraal. Haar ondersteuning was niet alleen inhoudelijk sterk, maar ook gericht op het creëren van ruimte: ruimte voor dialoog, voor verschillende perspectieven en voor duurzame verbinding tussen professionals.
Dankzij deze aanpak groeide niet alleen het vertrouwen tussen partijen, maar ontstond er ook beweging richting gezamenlijke oplossingen die écht werkten in de praktijk.
Was het project innovatief en heeft het aan vernieuwing/verbetering bijgedragen? En wat was het effect?
Ja, dit project was zonder twijfel vernieuwend. Wat het bijzonder maakte, was dat het de waarde van het sociaal domein niet alleen zichtbaar maakte, maar ook daadwerkelijk erkende. Die erkenning had een voelbaar effect: professionals en organisaties kregen het vertrouwen en de ruimte om beter en eerder los te laten – en juist dat loslaten maakte vernieuwing mogelijk.
Doordat partijen leerden af te wijken van bestaande structuren en echt anders leerden te kijken, vanuit positieve ervaringen, ontstond er beweging. Zo konden bijvoorbeeld hardnekkige wachtlijsten in de GGZ op een andere manier worden benaderd. De gemeente speelde hierin een actieve rol, door bewust meer te investeren in zelfregie en herstel maar ook in het versterken van het dagelijks functioneren van inwoners binnen de sociale basis breed – in lijn met hun visie op het ondersteunen van mensen vanuit ‘het normale leven’.
Mede door het project is het netwerk van betrokken partijen, waaronder de gemeente, zorgverzekeraar Salland, Dimence en Vriendendiensten, al flink verstevigd vóórdat bredere landelijke ontwikkelingen (rondom het integraal Zorg Akkoord (IZA) zoals de mentale gezondheidsnetwerken (MGN) op gang kwamen. Daardoor kon de regio hierin snel schakelen en een voorbeeld stellen voor andere regio’s van Dimence. Het project heeft gezorgd voor een solide basis én blijvende verankering van de samenwerking. Kortom: het project liet zien dat als je vertrouwen geeft aan de praktijk, er ruimte ontstaat voor echte samenwerking en verbetering voor professionals en vooral voor inwoners.
Lori, hoe zou je XpertiseZorg en onze aanpak typeren?
Wat de samenwerking met XpertiseZorg bijzonder maakt, is de combinatie van kennis en verbinding die zij inbrengen. Alette vervulde een rol die niet alleen ondersteunend is, maar ook richtinggevend, op een manier die professionals ruimte geeft om elkaar te leren kennen en elkaars expertise te benutten. Die aanpak heeft geleid tot een duurzame samenwerking tussen partijen die elkaar anders misschien niet zo vanzelfsprekend hadden gevonden.
Alette opereerde daarin professioneel bescheiden. Niet op de voorgrond, maar op de momenten dat het ertoe deed, was ze er scherp, betrokken en op het juiste moment. Niet als beleidsmaker op afstand, maar als partner in het veld. Ze werkte mee, luisterde, legde verbindingen en wist wanneer ze moest aanmoedigen of juist even moest afremmen.
Je voelde dat er niet alleen een projectleider aan het werk was, maar iemand met diepgaande kennis van de inhoud. Iemand die de taal van de praktijk sprak én de systemen daarachter begreep. Die combinatie gaf het proces kracht en bracht de samenwerking naar een hoger niveau.
Wat XpertiseZorg écht onderscheidt, is dat ze meer doen dan adviseren en ondersteunen of begeleiden. Ze durven ook te duwen, te trekken en te verbinden wanneer dat nodig is. Ze kennen de GGZ, het sociaal domein, de wereld van gemeenten én ze zijn thuis in wet- en regelgeving. Dat maakt dat ze niet alleen meedenken, maar ook kunnen aanjagen, richting geven en kansen creëren. Als projectleiders ook inhoudelijk weten waar het over gaat, maakt het verschil. Dat is precies waarom de samenwerking met XpertiseZorg als zo waardevol is ervaren.